Tuindorp Geldermalsen
Geldermalsen, Netherlands
Met Tuindorp nabij Geldermalsen realiseerde Woningbouwvereniging Volkshuisvesting in 1921 de eerste sociale woningbouw in de Lingestreek.
| Type tuinstad: | Woningbouwcorporatie |
| Land: | Netherlands |
| Plaats: | Geldermalsen |
| Bouwjaren: |
In 1921 gaf de woningbouwvereniging de opdracht aan de Groot en van Laren en tot en met ca. 1924 werden de woningen gebouwd. 1921 Start construction 1924 Completion
|
| Opdrachtgever: | Woningbouwvereniging Volkshuisvesting |
| Vervaardiger: |
De Groot en van Laren Twee Hilversumse architecten die in 1920 de opdracht kregen voor de eerste sociale woningbouw in de Lingestreek. |
| Beschermd stadsgezicht: | Nee |
| Algemene staat van de tuinstad: | Goede staat |
Algemene beschrijving
Woningbouwvereniging Volkshuisvesting
Met Tuindorp nabij Geldermalsen realiseerde Woningbouwvereniging Volkshuisvesting in 1921 de eerste sociale woningbouw in de Lingestreek. De opdracht werd gegund aan de Hilversumse architecten De Groot en van Laren. Dit Tuindorp is destijds gebouwd aan het Laageinde op enige afstand van het spoorwegstation, de veiling en het toenmalige dorp in Geldermalsen, zodat het een eigen dorpskarakter kon krijgen. Aan het Laageinde stonden destijds al verschillende woningen, waaronder op nummer 1 een daglonershuisje tegenover de grote herenboerderij “de Terp” die op een verhoging in het landschap is gebouwd. Ook waren er andere relatief kleine woningen, waarbij mensen bijvoorbeeld achter in de tuin een varken voor de slacht hielden De huizen in Tuindorp kregen een relatief grote voor- en achtertuin, zodat mensen de mogelijkheid kregen hun eigen groenten en aardappels te verbouwen.
Bewoners en de Community
Eerste bewoners en oprichting Buurtvereniging
Veel van de eerste bewoners van Tuindorp waren beambten, met beroepen zoals politieman, postbode, seinwachter, machinist, bediende stationsloket of conducteur. Omdat het station in Geldermalsen een belangrijk overstapstation in het midden van het land is, was het voor spoorwegpersoneel aantrekkelijk om hier te wonen. In 1936 werd de buurtvereniging Laageinde- Tuindorp opgericht. Deze buurtvereniging bestaat nog steeds. Ook heeft de buurt nog steeds een connectie met het spoor.
Oorlogsperiode: uitbreiding en represaille
In 1940 kwam de Roozenveld v/d Ven School beter bekend als de Huishoudschool in de buurt gereed en werden twee extra blokken van twee huizen in Tuindorp opgeleverd, die anders zijn vormgegeven maar wel goed passen bij de uitstraling van de wijk. In het huis van familie de Witte aan het Laageinde kwam een kruidenierswinkel. Vanuit het Tuindorp had je hier direct zicht op. Deze kruidenier bracht ook waren aan huis.
Belangrijk voor de buurt was de Spoorwegstaking van 1944. Op 17 september 1944 las A. den Doolaard via Radio Oranje vanuit Londen de opdracht van de regering in Londen om over te gaan “tot een algemene staking van het spoorwegpersoneel, ten einde het vijandelijke vervoer en troepenconcentraties zoveel mogelijk te beletten”.
Het Nationale steunfonds zegde toe de stakers financiële steun te geven. Op 4 oktober werd hierover door spoorwegmensen vergadert in een van de twee huizen die op 12 november 1944 door de...
Architectuur / Stedenbouw
Bouwstijl Amsterdamse School
De bouwstijl van dit Tuindorp heeft veel kenmerken van de Amsterdamse School. Ongeveer gelijktijdig is in Amsterdam het veel grotere Tuindorp-Oostzaan gebouwd waar veel parallellen mee zijn te trekken. Elke woning heeft een eigen karakter gekregen, maar het geheel straalt een duidelijke eenheid uit. In het midden van Tuindorp is een vierkant pleintje. Sommige huizen kennen een portaal en de hoekwoningen en schoorstenen zijn verschillend vorm gegeven. Ook de inrichting van elke woning kent een eigen karakter. Dat geldt zowel voor de plaats van de kelder en de inbouwkasten, als het oorspronkelijke keukenblok met terrazzoblad van Bruynzeel.
Waterleiding en elektriciteit
Alle huizen werden voorzien van zes elektrische contacten, stromend water en waterclosets. De watervoorziening begon met het slaan van een puls in de buurt, maar omdat hier sprake was van ijzerhoudend water werd later water van betere kwaliteit vanuit Waardenburg opgepompt. Dit eerste waterstation zonder watertoren en personeel kwam in de buurt te staan en werd op 7 oktober 1924 door de Commissaris van de Koningin officieel geopend. De bewoner van Tuindorp 1 kreeg wel een taak om af en toe te controleren en zo nodig in te grijpen. Deze bewoner hoefde om deze reden geen water te betalen. De positieve gevolgen van de waterleiding en riool voor de volksgezondheid zijn groot. De kindersterfte viel vrijwel weg. Mede hierdoor hadden een aantal kleine huizen meer dan tien bewoners. Een...
Recente ontwikkelingen
Nieuwe wegen, gebouwen en nummers.
Laageinde en Tuindorp werd langzaam maar zeker vol gebouwd. Zo kwamen in het stukje tussen Tuindorp en Laageinde twee huizenblokken, waardoor het oorspronkelijke nummer 1 werd vernummert naar 1d, en de 4 woningen van deze huizenblokken naar 1, 1a, 1b en 1c.
Achter Tuindorp lag de “Tuinstraat”, met nieuwere huizen. Omdat er bij de postbezorging nogal eens verwarring ontstond tussen Tuindorp en Tuinstraat kreeg deze straat een andere naam: Dahliastraat. In lijn hiermee kreeg een verlengd stukje van Tuindorp de naam Leliestraat. Tussen de Leliestraat en het Laageinde kwam een sportzaal die voor verschillende sportieve activiteiten wordt gebruikt. Ook het kindercircus “Pepin” is een van de gebruikers.
Door de komst van de Provinciale weg in 1972 werd Laageinde in tweeën gekliefd. Een belangrijk stuk van Laageinde werd zo afgesneden van de buurt. Een aantal bewoners van de huizen die door de aanleg van de Provincialeweg moesten wijken kwamen in Tuindorp wonen.
Ook de omgeving van Laageinde en Tuindorp kwamen veel nieuwe woningen. Eerst het stuk naar het NS Station dat nu bekend staat als “Stationsgebied” en later het stuk naar Geldermalsen, dat nu het “Middengebied” wordt genoemd.
Mede vanwege de voortdurende inbreiding begonnen bewoners zich zorgen te maken over het kunnen behouden van het eigen karakter van Tuindorp. De speeltuinvereniging wilde graag een speelveldje of “Cruijff Court” voor de oudere jeugd in de buurt. Dit paste binnen het voorgestelde beleid van de gemeente om 10% van de bebouwing groen te behouden en 3% speelruimte.
De sympathieke plannen van Stichting Startblok om starterswoningen in de buurt te realiseren stonden hiermee echter op gespannen voet. In 2008 probeerde de buurt met de actie “Tuindorp moet groen blijven” dit bij te sturen. Dit onder meer door te kijken naar een alternatieve locatie.
Door deze actie kwam er in de Leliestraat ruimte voor nieuwe Starterswoningen die geheel in de stijl van Tuindorp zijn gebouwd. Ook aan het Laageinde kwamen deze nieuwe starterswoningen, met daarvoor een groen veldje waarop de oude bomen bleven staan. Hoewel het groene karakter van Tuindorp redelijk bleef behouden, is het plan voor de 3% speelruimte en de speelplek voor oudere jeugd komen te vervallen.
De Starterswoningen aan het Laageinde zijn doorgenummerd vanaf 11c. Ook dit schept soms verwarring bij de post. Het zelfde geldt voor het feit dat beide zijden van de Provinciale weg “Oudenhof” zijn blijven heten. Om dit op te lossen is wat betreft de Tuindorpzijde sinds kort gekozen voor de naam “Tuinfluiterweg”, genoemd naar het kleuterschooltje dat hier vroeger heeft gestaan. Voor een kantoorpand aan deze weg komt binnenkort een appartementencomplex in de plaats. Een interessante vraag is hoe deze straks worden genummerd.
Uitdagingen voor de toekomst
De buurt kent veel oude huizen met een hoge warmtevraag. Net als elders in het land zal ook onze buurt over enige tijd van het gas af moeten. De vraag is hoe dit voor iedereen op betaalbare wijze kan: wat hierin per huishouden en wat hierin voor de buurt als geheel kan worden geregeld. Ook is de vraag hoe we als buurt ervoor kunnen zorgen dat nieuwkomers zich welkom voelen en iedereen er prettig kan leven en blijven leven. Met dit doel voor ogen is de buurtvereniging weer nieuw leven in geblazen. Dit met dank aan ieder die zich hier jarenlang voor in hebben gezet.
